Akıllı Ulaşımda Çatlayan Yumurtalar

lima_urunler_s15_sayfa38

Akıllı Ulaşımda Çatlayan Yumurtalar

Nesnelerin Interneti (IoT) üretimde Endüstri 4.0 adıyla bir devrim olarak nitelendirilen değişim ve gelişmeleri tetiklerken ulaşım sektöründe de Akıllı Ulaşım Sistemleri (ITS) diye adlandırılabilecek yeni nesil çözümlerin geliştirilmesini sağlamaktadır. 

IoT ve bulut teknolojileri burada da kalmayıp tüketicilerin sistem tasarımcılarının öngörmediği yepyeni talepler oluşturmalarına da neden olmaktadır. Bu talepler, ulaşım hizmeti sağlayan kurumlar ve onlara alt sistem üretenlerin hizmet ve tasarım süreçlerini dürtmenin ötesinde çatlatıcı etkiler yapmaktadır.

 (Not: bu yazıdaki “çatlama” mevcut fiziksel yapıyı planlanmamış şekilde bozarken yumurta kabuklarının civcivler tarafından çatlatılmasına benzer şekilde yepyeni süreçleri başlatan zorunluluk olarak okunmalıdır.) 

İstanbul’da ulaşımın günlük sorunlarına cevap bulmak üzere IoT’den yararlanmaya başlamamız sanırım 4~5 yılı buldu. Çevremizde Yandex, IBB Trafik, BiTaksi gibi akıllı cep telefonu uygulamalarını kullanmayanımız kalmadı. Bu dönemde bayağı bir “kabuk çatladı”. Önümüzdeki günlerde daha da çatlayacak gibi – örneğin “Uber” Türkiye’deki güçlü taksi meslek örgütlenmesine karşın nasıl devam edecek merak etmiyor musunuz? 

Tipik bir raylı ulaşım sisteminde son kullanıcı olan yolculara ek olarak, araç, istasyon ve alt yapı son olarak da kamu yönetimi olarak listeleyebileceğimiz toplam beş tarafı ve onların taleplerini ele almak gereklidir. 

Yolcu (son kullanıcı) Talepleri

Ulaşımdaki yumurta kabuklarını hangi tür son kullanıcı talepleri çatlatıyor (daha doğrusu çatlatacak)  derseniz bekleneceği gibi hemen hepsinin Internet hizmeti tabanlı olduğunu söylerim. Benim örneklerim aşağıda listelenmektedir.

  • Hızlı trende 250km hızla giderken WhatsApp’ta resim paylaşmak yetmiyor, canlı maç izlemek istiyorum.
  • Metroda FB’a girebilmeliyim.
  • Ücret ödemede, turnike geçmede cüzdan, akıllı kartla uğraşamam, akıllı telefonum yetmeli
  • Pulman vagon koltuk arkasında da eğlence sistemi olmalı
  • İstasyon girişlerindeki güvenlik taramaları hızlanmalı
  • Metrodan inip, tren istasyonuna taşıyan mekiğe binip, hızlı trenime binme gibi eş zamanlı tarife planlaması bana yetmiyor, gecikmelerde beni uyarsın, yeni tarifeler önersin gibi… 

Araç ve İstasyon İşletmecilerinin Talepleri

Ulaşım araçlarının anlık güzergâh ve hız bilgilerinin izlenmesi, merkezden kontrol gibi süreçler artık IoT teknolojilerinden yararlanılmaktadır.

Ek olarak araç ve istasyonlardaki yolcu hareketleri, bilet kullanımları, tüketim davranışları, konfor gözetimleri ve güvenlik kayıtları akıllı telefonlar, RFID biletler, bilgisayarlı görü gibi veri kaynakları üzerinden RFID, WiFi, 3G, BLE gibi iletişim teknolojileri yardımıyla izlenmesi gündeme gelmiştir. 

Altyapı Sahibi ve Kamu Yönetiminin talepleri de benzer süreçleri kapsar. 

Bu talepleri karşılamak için ilk aşamada Endüstriyel Otomasyon – Bilgi Teknolojisi birleşimiyle oluşan bütünleşik mimarinin sunduğu yeni ürünlerden yararlanılmalıdır. Bu birleşimi aşağıdaki eğilim analizi üretimdeki meşhur “beş katlı piramit” ile birlikte görebilirsiniz:

Son birkaç yıldır Advantech (Tayvan),  Kontron (Almanya) ve Fastwel (Rusya) gibi dünyanın her yerinden endüstriyel bilgisayar üreticileri bu eğilime uygun, raylı ulaşıma özel, bilişim ve iletişim ürünlerini sunmaktadırlar.  

Beş katlı piramidin ilk eksiği müşteri yani ulaşım sistemleri için yolcuları içermemesidir. Önce piramidin tepesine bu amaçla “CRM” i ardından bir kamu yönetimi koordinasyon merkezi eklemek gereklidir. Ardından IoT çağının gereği olarak bu piramit yerine birbiriyle direkt etkileşim kurabilen bloklar koymalıyız. 

“Çatlama” Neden ?

Yukarıda listelenen taleplerin gerek duyduğu iletişim ve güvenlik teknolojilerinin ulaşım sektöründeki uygulamaları sadece Türkiye için değil global düzeyde de zor ve pahalı projeler durumundadır.

Ek olarak ülkemizde raylı ulaşım uygulamaları geleneksel olarak bilişim ve otomasyon teknolojileri açısından “dar bütçeli” ve “tutucu”dur. 

Yeni Nesil Çözümleri Nasıl Geliştireceğiz ?

Çatlatıcı talepleri daha oluşurken yakalayan, analiz ederek uygun çözümler geliştirmeye aday genç sistem tasarımcıları her sabah günlerine; kurumumun ‘Nesnelerin Interneti’ ağına katabileceğim yeni aygıtlar veya uygulamalar ne olabilir antrenmanlarıyla başlamalıdır.

Raylı ulaşım için bu antrenmanların bazı örnekleri aşağıdaki gibi olabilir:

  • Bu güzergâhtaki tramvaylar ne zaman benim seçtiğim durağa gelebileceğini akıllı saatime gönderse işime yarar mı?
  • Vagonlardaki dijital tabelalar yerine yolcuların telefonları aracılığıyla kişiye özel dijital pazarlama nasıl yapılabilir? 

Karar vericiler ise IoT ve bulut teknolojilerini yakından izleyip, olanak bulduklarında test etmeyi, sistem tasarımlarında kullanmayı günlük iş programlarından eksik etmemelidirler.

CEM ÇELİK
Uçak Yüksek Mühendisi

LİMA ENDÜSTRİYEL BİLGİSAYAR ve ALİTEK TEKNOLOJİ KURUCU ORTAĞI

 

Top